Widzimisię, czyli demiurg simulacrum. O Książce Jerzego Suchanka (recenzja zamieszczona w "Pro Libris" listopad 2009)


Słownikowa definicja widzimisię to - własny pogląd, własne upodobanie nie liczące się z niczym. Tak właśnie widzimisię jest realizowane w książce Jerzego Suchanka, pod takimże znamiennym tytułem: "Widzimisię", wydanej przez wydawnictwo Literatura Net Pl (Gdańsk 2008). Życie Widzimisię - bohatera książki (poety), jego obecność w przeszłości i teraźniejszości oraz jego wyobrażenie o życiu, jest rodzajem ruchu ku sobie samemu, ku autorowi. Ten ruch to domagający się pogłębionej refleksji dar sprzeciwu. Dar sprzeciwu wobec zastanych i zastałych struktur, wobec utartych mniemań, akademickich komunałów, ale nie takim sprzeciwem, jakim bywa udawany i przez to pusty gest. Ten sprzeciw ma tutaj walor głębszy.

Pod pozorem niepopartej racjonalnymi przesłankami negacji jest widoczny obraz niepokojącego ducha, demiurga simulacrum właśnie. Poprzez kreację Widzimisię następuje poszerzenie stanu umysłu. Za sprawą coraz to nowych ujęć Widzimisię, nowych jego obrazów, ktoś (autor) kto się przez te wiersze wypowiada, kogo za nimi widzimy, wciąż staje się odmieniony, niejako pomnożony. Dzięki stwórczej mocy narracji książki, Widzimisię stanowi centrum wszechświata. Widzimisię ma swój własny byt: żyjący w świecie materii, więc chorujący, myślący, więc wątpiący; ma wyrazisty status socjalny, społeczny, ustrojowy. Widzimisię kwestionuje tezy religijne i filozoficzne: Niebo gwiaździste nade mną I Widzimisię we mnie [Widzimisię Immanuela Kanta w reinterpretacji postmodernistycznej].

Podobnie jak w tekście pod tytułem: "Wspólne Widzimisię Pozarządowego Centrum Miłośników Drobiu oraz Europejskiego Rzecznika Większości Mniejszości Religijnych i Seksualnych w sprawie Kota Schrödingera". Widzimisię jako simulacrum, jako byt otwarcie negujący świat, ma swoją rolę do spełnienia: Widzimisię / uwypukla / co / Ważne [Widzimisię medialne]. W Widzimisię ważny jest język - ascetyczny w wyborach stylistycznych, za to bogatych w kombinacje leksykalne. Język Widzimisię to rodzaj kolażu, który przecież zawsze coś niszczy, wywraca, dyslokuje, aby ulokować, relokować, umotywować w nowym zestawieniu (jak o kolażu w sztuce pisał Tomasz Załuski). Dzięki takiemu właśnie podejściu do języka Jerzy Suchanek w zakresie słownictwa przełamuje stałe związki językowe, zderza na nowo poszczególne wyrazy, rozregulowuje ustaloną frazę, w związku z czym uzyskuje efekt groteski, zmiany sensu poszczególnych elementów. Ta zabawa słowem - bawi odbiorcę, wciąga czytelnika w rozgrywkę intelektualną. Wielokrotnie Widzimisię przemawia w zaledwie kilku słowach (jednym nawet!), będących pointą samą w sobie. W wyśmienity sposób autor popuścił semantycznej smyczy i dał się ponieść, a przez to poniósł czytelnika w świat Widzimisię. Ba, Widzimisię jest ironicznie wariantywne. Ma inny głos, zasób leksykalny dla dorosłych i dla dzieci: Zasłyszane Kino / Kolacja / Kopulacja (widzi mi się, że w wersji dla dzieci to będzie: koedukacyjne śniadanie) [...] Trawka! / (w wersji dla dzieci: kadzidełka indyjskie, takie same, jak mamusia zapala, gdy się wykąpie i czeka, aż się tatuś wykąpie).
Widzimisię poprzez swoje założenie bywa świetne w rubasznym obscenum typu: Buraczek wylizał Truskawce Rzodkiewka obciągnęła Pomidorowi (w wersji dla dzieci: Buraczek zamiast korepetycji z biologii u Rzodkiewki, wziął się za Truskawkę, tzn. zlizał je z Truskawki, no nie, też nie tak, widzi mi się, że najlepiej powiedzieć, iż Buraczek uwielbia truskawki ze śmietaną. Natomiast Rzodkiewka, zamiast dawać Buraczkowi korepetycje, zjadła zupę pomidorową; takie mieli Widzimisię). Widzimisię jako kreacja, jako multiplikacja Widzimisię (ze zwróceniem uwagi również na Widzimisię czytelnika obupłciowego), co już we wstępie zostaje tautologicznie podkreślone: Widzimisię książka jest Widzimisię przeznaczona do użytkowania/czytania, tak jak kobieta/mężczyzna są przeznaczeni do kochania (nie kochających i nie kochanych skreślić), nie jest bezbolesne. Poprzez kolejne strony obnaża, w obłąkańczym prawie nicowaniu życia Widzimisię, rodzaj deadline intelektu. Nie należy mylić tego z wpływem czytania Widzimisię na odbiorcę, bo przecież "uspokojono" czytelnika, iż czytanie Widzimisię nie szkodzi i Widzimisię nie nadweręża. Ciekawe jest w książce zagadnienie - w czym kreacja Widzimisię dostrzega poezję? Oczywiste, że w: W Sole w Otoczakach Poezja [Widzimisię poezja] co jest jednak nie tylko autoreklamą poprzedniego tomu poetyckiego Suchanka pt. "Bębny" (2007), w którym leitmotiv'ami są między innymi i Soła i otoczaki. Kwestia kamienia w "Widzimisię" pojawia się kilkakrotnie, zwłaszcza w wierszu zatytułowanym: "Przypowieść o Widzimisię na Rozstajach - kanon": [...] Widzimisię / wróciło / by zabrać / ze sobą / Kamień. Podobnie jest w wariantowym wierszu "Przypowieść o Widzimisię na Rozstajach - apokryf". W cały ten motyw kamienia wpisuje się "Regulamin Nagrody Otoczaka", którą autor od trzech lat przyznaje literatom, których ceni, a który w przewrotny sposób uczynił dziełem literackim wchodzącym w skład "Widzimisię". Widzimisię ma ogromnie wiele kreacji - tyle, ilu jest możliwych odbiorców. Muszę przyznać, że lektura "Widzimisię" sprawiła mi więcej przyjemności niż lektura wierszy niejednego (niejednej) z utytułowanych ostatniej dekady. "Widzimisię" jest oryginale, a przez to jedyne w swoim rodzaju. Widzi mi się, że to świetna książka poetycka.

©


Przestrzeń wewnętrzna Waldemara Jochera

Debiutancki tom "Reszta tamtego ciała" składa się z trzech zróżnicowanych części: Wchodząc, Dachy, Schodząc, które w sumie kreują Przy czym nie jest to heglowska teza, antyteza i synteza, sferę doznań, w której przeważa profanum, jaką jest seksualność. W kontekście tytułu - te trzy części ksiązki odczytać należy jako właśnie symboliczne przedstawienie aktu miłosnego kopulacji: gra wstępna, szczytowanie, wytchnienie - gdzie dachy są zdobytym szczytem. Bo przecież: "wszystkie drogi prowadzą na dachy, okrążamy szczyty. mamy najlepsze miejsca na dotyk, widzenie i słuch, ale są tez inne zabawki. Zostawmy w dole krajobrazy. Znikają wzory, i rozwiązań zero, i nie wypada tak od razu spinać ciało i rękawy. Najpierw nakłuwamy powietrze, by spadało. [wstępne dreptanie (na górze - na dole i blisko)].

Z części pierwszej autodestrukcja, koniec świata i nowe ścieżki, to widoczny w twórczych przemyśleniach duży wpływ Rafała Wojaczka - mitu poprzedniego?. Widoczny, ale przecież nie narzucający się. Nie ma w tej książce "patynowania" tekstów, co bardzo mi się podoba. Za to jest gęstość znaczeniowa, mnogość bytów, konotacji wsobnych, ukierunkowanych na analizę psychologiczno-emocjonalną. Ale nie jest to tylko zwykła obserwacja, emanowanie wewnętrznym cierpieniem. To poszukiwanie pewnej wartości ukrytej pod płaszczem zwątpienia. Nasuwa mi się tutaj termin szczególnie przypisany fantastyce, ale przecież również oddający to, co może dziać się w poezji - tzw. inner space (przestrzeń wewnętrzna). Przestrzeń, która istnieje bardziej w wyobraźni, w umyśle człowieka, niż w jakiejkolwiek rzeczywistości, bo czy dach jest konkretną rzeczywistością, czy tylko wyimaginowanym miejscem, w którym podmiot penetruje - dosłownie swój portret?. Oczywiście Jocher jako debiutant popełnia jeszcze wyraźne chwyty typowe dla twórczości choćby z kręgu "bruLionu".

Wiersz "ciągnienie przewodu gruczołu jadowego w celu rozpracowania głowotułowia, polegające na przyjęciu istnienia lub nieistnienia" (od razu rodzi się pytanie: po co taki długi tytuł?), to charakterystyczna budowa obrazu: pokazanie bohatera, dalej uwagi na temat zwątpień, zmienności, później przełom: "co faluje wewnątrz, jest/ pornograficznym wiatrem - tchnieniem w muzeum mas". Typowa budowa metafory przełamującej tok wiersza, jak u Świetlickiego. Zakończone to wszystko tanią prowokacją: (może jednak coś zobaczę, może coś odpowie, może coś nie jest kobietą, odwłokiem i sromem. Jest to wrażenie sierści).

Takie chwyty nie robią niestety już na nikim wrażenia. Na szczęście nie jest ich w książce wiele. W książce, która takich mankamentów ma niewiele i jest mocnym debiutem. Debiut ten powinna być dostrzeżony przez szeroka grupę odbiorców. Czego, bardzo sympatycznemu autorowi, serdecznie życzę.

©



RECENZJA KSIĄŻKI KAROLA GRACZYKA "ŁOWY"

"Dlaczego tedy nudzi mnie i męczy ten farmaceutyczny ekstrakt zwany "czystą poezją?" Witold Gombrowicz

Nowa książka zawsze mnie cieszy - to przecież szansa na przygodę, na podróż w nowe światy. Zasiadam więc do "Łowów" Karola Graczyka. Cieplutka, nowiutka, okładka zachęca, podobnie jak nazwisko autora - nic tylko czytać. No i tu pojawia się problem. Ledwo znoszę pierwsze dziesięć stron. Zaczynam się irytować, zaczynam się nudzić. Myślę - to tylko gorszy dzień - przeczytam jutro. Sytuacja się jednak powtarza. Jutro nie jest jednak lepiej. Nie mogę doczytać książki do końca. Nuda. Rodzi się pytanie - dlaczego? Zastanawiam się. Biorę do ręki nowości wydawnicze: "Centrum likwidacji szkód" Krzysztofa Siwczyka - nie nudzi; sięgam po Pawła Targiela "Halsem", Bogdana Prejsa "Sms dla ludożerców" czy nawet Marka Krystiana Emanuela Baczewskiego "Morza i inne morza" - nie nudzą. Co więc te książki mają, czego nie ma książka Graczyka? Albo, czego jest w książce Graczyka za dużo? Bingo.

U Graczyka nudzi powtarzalność. Powtarzalność zarówno formy (i to formy nieudolnej w realizacji, bo żaden to sonet, żaden trzynastozgłoskowiec - raczej trzynastosylabowiec bez poprowadzonej średniówki), jak i powtarzalność tematu realizowanego przez powtarzalne słowa. No bo jak inaczej zareagować ma czytelnik, gdy na 46 wierszy - słowo "drzewo" pada 18 razy (dodajmy do tego "las" i "drewno" po kilka razy); słowo "drzwi" pada razy 17, a wyrazy "ściana", "lustro", "krew" przynajmniej po 6 razy. Podobnie wyrazy: "kobieta", "seks", "piach". Autor nie panuje nad tym, że się powtarza. Owszem, istnieje możliwość leitmotivu, który celowo jest przeplatany w kolejnych wierszach, bo to wpisuje się w interpretacyjne założenie książki. Również sytuacja wyrazów kluczy, które otwierają kolejne pola znaczeniowe uzasadnia zapętlenie wyrazowe i ograniczenie słownika - ale akurat to nie jest żadna z tych sytuacji.
Celowo te kilka słów opatrzyłam cytatem z Gombrowicza - gdyż do niego chcę się odnieść. W eseju "Przeciw poetom" (polecam wydrukować i powiesić nad łóżkiem - wszelkie objawy grafomanii znikną bez śladu) Gombrowicz pisze: "zawężeniu języka w poezji towarzyszy zawężenie stylu" (W. Gombrowicz, Przeciw poetom, Kraków 1995, s. 23). Dokładnie widać to na przykładzie wierszy Graczyka. Można powiedzieć (cytując fragment jednego z wierszy), że jest to "jedna z tych historii, które najlepiej byłoby przemilczeć z dużą erudycją". Tym razem przemilczeć jednak się nie da, gdyż rzutuje to na poziom poetycki książki. Książki, która obnażyła słabości systemowe tzn. konieczność wydania dzieła, bo są na to przyznane pieniądze (czytaj stypendium artystyczne). Jeśli taka sytuacja dotyczy debiutanta - który chce zaprezentować dorobek twórczy na polu czasoprzestrzeni od początków twórczości do dnia danego - jest to uzasadnione. Jednak autor, który ma już dwie książki poetyckie, nie powinien sobie na coś takiego pozwolić. Te wiersze nie stanowią całości - są zbiorem przypadkowym, nieprzemyślanym, który ma łączyć jedno - forma. Jak już pisałam - nieudana w realizacji.



Wrócę do nudy - jeszcze coś mnie nudzi w "Łowach", a mianowicie nowomoda, czyli nic innego jak uleganie modom literackim, tendencji w pisarstwie. W poprzednich książkach Graczyk wyrażał siebie, wyrażał pokolenie 84. To było interesujące, ciekawe. Tym razem zajął się jedynie formą, odwracając się od wyrażania siebie, a Gombrowicz podkreśla: "musimy od czasu do czasu przerwać naszą pracowitą twórczość i skontrolować, czy to co wytwarzamy, nas wyraża" (W. Gombrowicz, op. cit., s. 27). "Łowy" niczego nie wyrażają, poza wypowiadaniem na kolanach uwielbienia dla boga jakim jest współczesna dykcja poetycka. Graczyk stał się kapłanem par excellance i ex professo mody na typ wiersza, na jego formę. Mody, która z całą pewnością minie. Warto tu jeszcze raz zacytować Gombrowicza: "czy poeci nie tworzą dla poetów? Czyż nie szukają oni jedynie wyznawców, tj. ludzi takich jak oni sami?" (W. Gombrowicz, op. cit., s. 26). Owszem. Jak najbardziej widać, że autor "Łowów"nie pisze dla zwykłego odbiorcy (zwykły należy rozumieć jako ten, który jedynie poezję czyta, samemu jej nieuprawiając), dla odbiorcy, któremu pseudo forma wiersza nie jest do niczego potrzebna. Zwykły czytelnik chce jakiejś wiedzy o świecie, jakiegoś przeżycia, zastanowienia, a nie układalności słów, zabawy słowem (w sposób niezabawny przecież). Kategoria "czystej poezji" wolnej od bezpośrednio wyrażonych treści intelektualnych i emocjonalnych, bez autonomii języka poetyckiego, może nudzić. To właśnie słowa (wyzwolone od retoryki i służebnych wartości komunikacyjnych) muszą odgrywać w niej najistotniejszą rolę, stanowić jedyną rzeczywistość. W "Łowach" nie osiągnięto ani treści, ani rzeczywistości słowa. No chyba, że autor uważa za ważną rzeczywistość słowa kilkakrotne wymienianie wiktuałów typu: chleb, chałka, ciepły kubek; napojów - wódka, kawa, drinki, mleko, wino czy używek typu tytoń i fajki. Jakub Winiarski mówi w takich momentach tego typu słowa: drogi piszący, czytelnika nic nie obchodzi co bohater pije, je i pali; wszelkie kawy, herbaty z cytrynką to nic nieznacząca "wata", która obnaża słabość warsztatową piszącego. Nie można się z tymi słowami nie zgodzić. Co ciekawe, Graczyk w poprzednich książkach odznaczał się oszczędnością słowa, samodyscypliną twórczą. Niestety w "Łowach" jedna z największych prawd twórczych - konieczność skreślania - nie ma zastosowania. Oczywistym jest dlaczego - gdyż autor musiał się zmieścić w formę, w sztuczny twór jaki sobie założył - w imitację sonetu. Widać nadprodukcję słów - choćby w tak banalnych epitetach jak "drewniany stół", "drewniany okap". Brak panowania nad słowem to jedna z głównych wad tej książki. "Przecież pisanie poezji to nic trudnego. Trzeba tylko z kilkudziesięciu tysięcy słów wybrać najwłaściwsze i poustawiać je w najwłaściwszych miejscach"(W. Gombrowicz, op. cit., s. 27). Gombrowicz wiedział co pisze. Graczyk niestety tym razem nie wiedział lub nie chciał wiedzieć. Przyjrzyjmy się konkretnie zabiegom poetyckim jakie autor stosuje.

Mamy w "Łowach" do czynienia z:
1. sylepsą, pochodną wyliczanki, z tym, że wylicza się dla efektu terminy z "różnych parafii". Czasem daje to efekt dość liryczny jak w "pomóż mi ustalić moją tożsamość własną względem lampy, suwaka albo psa sąsiada" (*** Maleństwo). Czasem efekt jest bardziej komiczny, wręcz groteskowy: "wszystko na miejscu i mrówki i groby" (***Mrówki wspinają się). Do przywoływania tematów naprawdę ważnych, wobec których ironia nie jest zamierzona, chwyt ten nie bardzo się nadaje;

2. przerzutnią w roli oszustwa. Ze szkoły wiemy, że użycie przerzutni wzbogaca znaczenie słów osadzając je w innym kontekście. Swoją zamierzoną obecnością, przez to, że zdania i linijki "nie pasują" do siebie, wytwarza się niepokój, wrażenie nieporządku świata przedstawionego. Graczyk stosuje przerzutnie bardzo często, za często, co jest podyktowane przecież koniecznością zachowania 13-zgłoskowca i to jest zwykłe nic niedające oszustwo;

3. metaforą zwiększającą pojemność słowa np. "zbierać kawałki z kobiet i hektarów ziemi" (***Maleństwo);


4. synekdochą np. "zjemy go słuchając Chopina" - dość powszechna, najprostsza z synekdoch, bo wiadomo, że sam Fryderyk Chopin nie zaszczyci swoją obecnością spotkania;


5. personifikacją zjawisk meteorologicznych "jesień podchodzi do drzwi" (Tupot kopyt), "wychodzimy na wiatr, który wokół zbudował powywracane drzewa" (Odciskanie, gwałt);

6. onomatopeją - po wielokroć coś "trzaska", "zgrzyta", "trzeszczy", "tupocze", "stuka";

7. epitetem - dużo trywialnych przymiotnikowych dookreśleń np. "ciepła i bezpieczna depresja" (***Gołe ściany), "wspólna ścieżka" (***Leżymy); "lateksowe pamiętniki" (Krótka podróż) wyróżniają się in plus.

8. paradoksem - to siła stylu Graczyka "ściany zbyt odległe, by wyżłobić odciski palców" (Chmury na trawiastych kortach Wimbledonu); "bo cykle są dobre, jeśli nie powtarzają się" (Wschodni Olsztyn), "przyszłość jest przedawniona" (Nocna zmiana), "ostatnio nawet stoję coraz wolniej" (***Czekam na ciebie od rana). Grę paradoksu bardzo lubię.

Jak widać coś z poezji w tych wierszach jest, ale jest to liryka nieszczera i wymuszona, oparta na podpatrzonej tendencji szukania paradoksu (tak bardzo teraz popularnej w wierszach internetowych). Co do treści, jest jej w wierszach Graczyka w ilościach homeopatycznych. Bo gdyby nawet założyć, że "krew" i "piach" (często w wierszach poruszane) to zmaganie się autora z problemami egzystencjalnymi, to jednak cóż, jak świat światem są to zjawiska niezależne od nas, od stworzenia świata uporządkowane. Jest oto krew i czekający wszystkich piach. Jest byt i czekająca nas śmierć. Nic odkrywczego. No ale przecież autor jest jeszcze młody, ma czas na znalezienie własnej treści, którą zaprezentuje w kolejnych przemyślanych książkach poetyckich. Poza tym autora należy pochwalić za płodność, za umiejętność napisania tak wielu wierszy w tak szybkim czasie. Podziwiam. Ba - jeszcze sprawa tego, że Graczyk zdobywa wiele nagród na konkursach za te (najprawdopodobniej) wiersze z książki - no cóż - jaki poziom konkursowiczów, tacy laureaci ... a poza tym jak to mawiał Edward Stachura "Wszystko jest poezją. Każdy jest poetą".


©

O koncepcji "Fastryg" Kiełb-Szawuły

Tekst publikowany w "Migotania PRZEJAŚNIENIA" nr 24/25, 2009, s. 52



"Świat jest pełen przedmiotów, mniej lub bardziej interesujących - nie chcę już dodawać nowych". Tak przed wieloma laty zamanifestował sztukę konceptualną amerykański artysta Douglas Huebler. Coś jest takiego w tych słowach, że jako pierwsze nasunęły mi się w związku z lekturą najnowszych wierszy (okołowierszy) z "Fastryg" Aleksandry Kiełb-Szawuły.
Konceptualny chwyt tej książeczki (mały format, mało tekstu) sam się odbiorcy narzuca. Narzuca się przede wszystkim poprzez chwyty: informacji, zbioru, otwartości i procesu. Informacja - bo książka Kiełb-Szawuły to próba bezpośredniego przekazu rzeczywistości; zbiór - gdyż nie ma w tym tomie klasycznie rozumianej formy wiersza; zastępuje ją układ pojęć, symboliczny zapis, a nawet wyliczenie składników; otwartość - przede wszystkim otwartość tekstu na rysunek, brzmienie oraz ekonomia wyrazu determinująca użyte środki; i najtrudniejsze założenie - proces.
Ostateczny produkt Kiełb to nie jest wiersz, a raczej znak: projekt lub relacja; to co z układu słów wynika - pewna zdematerializowana myśl.
Oczywiście nie wszystkie teksty spełniają te założenia - nie mniej przewaga jest właśnie tych konceptualnych. Bo przecież jak zrozumieć słowa:

malarz depresjonista / zaziębia widoki/ pozbawia złudzeń / obnaża szkielet / w srebro stroi / me sny / na dnia i nocy / wirażu [Grudzień]. Nie ma tutaj konkretnego obrazu, spisu z natury. Za to są symboliczne stany, niematerialne myśli. Zarówno "depresjonista", "zaziębione widoki", "złudzenia" nie mieszczą się w kanonie materiału, przedmiotu. Wrażenie jest budowane przez określniki, a nie rzeczy. Przedmiotów w tych miniaturach tekstowych jest bardzo mało. Autorka zrezygnowała z nich na rzecz pojęć, wyliczanych składników :

widzą mnie / niedowidzą / nienawidzą / ja siebie / o! - doglądam / podglądam / lepsze mam widoki [Widzenie]. Tu nie konkretny obraz jest ważny. Czytelnik musi sam sobie - doobrazować - dobudować świat przedstawiony, którego nie ma. A przecież paradoksalnie "są widoki" i jest "widzenie" - czegoś co nie istnieje w rzeczy. Podobnie jest w kolejnych tekstach:

smak życia / odkryć / próbuję / ... gotuję [Gotuję]; nie godzę się / nie popieram / samodzielnie wybieram / ciągle jeszcze się łudzę / ...marudzę [Marudzę].

A więc wyliczanka elementów, których nie ma, które są tylko pojęciem, które tylko symbolem opowiadają o tym, co może być. Rzeczowniki nie są tu potrzebne: wypadam z gry ... / nie wypada / nie grać ... / więc / gram / o szczęście gram [Gram]. Co to jest szczęście? Autorka niczego nie tłumaczy. To przecież nic innego jak skłonność do dematerializacji, do odrealnienia, obalenia rzeczywistości. Najważniejszy jest koncept, mówienie o ważnych sprawach za pomocą kilku zaledwie słów. Szczególnie podoba mi się: przesadzam / - na szczęście się nie zgadzam / pstrzę rozczapierzam dolepiam / pokrzepiam [Przesadzam ...]. Tekst ten nie zawiera w sobie żadnych informacji. Ma za to świetnie zgrane abstrakty, własne pola znaczeniowe. Wymienione wiersze, teksty konceptualne (ale nie przeznaczone do kontemplowania, bo nie mają desygnatów rzeczowych), są w "Fastrygach" najlepszym punktem. Podobnie jak manifest autorski zawarty w tekście "Osobowość znaczeń":

wyrażam się / dookolnie / wokół mnie ciasny krąg znaczeń / rozsadzany podtekstami / podejrzeniami / za tym się coś musi ukryć spisane blade desygnaty / osobność zatracona / straty beznadzieje / zagubione osobowości / znaczeń / szum ...

Czyli w efekcie finalnym mamy tutaj nie sam obraz, nie same dzieło wierszowe, ale jakieś "przed" lub "po" wiersza, jego znak, szum, dookolny wyraz, za którym coś się ukrywa. Poza tym motyw malarza, płótna, materii obrazu w wierszach Kiełb ścieli się, wije, rozrywa, rozpruwa, nadpęka, a autorka próbuje to jakoś zebrać, sfastrygować. Tytuł więc wydaje się idealny. Nici (w tym te pajęcze), do tego szpilki, igły do fastrygi potrzebne - dopełniają całości. W posłowiu Jerzy Suchanek pisze: "Trudno tutaj rozdzielać - zgodnie z krytyczno-literackimi "prawidłami" - poetkę od podmiotu lirycznego. Jest z nim zszyta dobrze widoczną fastrygą. Forma nie zasłania treści, literatura - prawdziwych emocji". Rzeczywiście - autorki oderwać od ja lirycznego nie można. To autorka snuje refleksję konceptualną - wątpiąc, kwestionując zastane pojęcia, niczego czytelnikowi nie podając na tacy, a przez to zmuszając go do wzięcia udziału w procesie odbioru. A wziąć udział w tym procesie jak najbardziej warto!

Gąsiorkowe wizje


JERZY GASIOREK dał swojemu nowemu zbiorkowi poezji tytuł "Nie zasłaniaj mi słońca". Rzeczywiście, jest to prośba o możliwość spokojnego, ciepłego życia, zdala od zła i pana ZŁO, który nienawidzi dobra, podstawia mu nogę, przy każdej okazji wyśmiewa opluwa, z lubością prezentuje składowisko połamanych sumień. Ciepłolubna wrażliwość poety rejestruje bowiem tony, cienie, półtony świata ludzi, najczęściej zafascynowanych złem. Ludzi, którzy nie potrafią dostrzec bezdomnego na klatce schodowej psa z przetrąconą nogą ptaka co wypadł był z gniazda dziewczynę ze złamanym sercem.
Boli poetę, to, że dzisiaj wszechobecne płoty stawiane są po to by nie chcieć dostrzec, że za nimi ktoś w biedzie. Nie dziwi więc bunt podmiotu piszącego i ostre zwracanie się do krzywdzicieli:

Do ciebie mówię zwyrodnialcu
do ciebie nie odwracaj głowy
odpowiedz mi draniu
skąd mimo tak młodego wieku
tyle podłości tyle buty w tobie
jak to możliwe że tak bez powodu
skatować możesz chłopca
co wyszedł z psem na spacer
studenta bo był inaczej ubrany
i nie miał przy sobie papierosa [...]
Okrucieństwo ludzi zadziwia poetę. Nie może pojąć dlaczego człowiek jest tak ułomny
Jeśli o Panie człowieka stworzyłeś
na podobieństwo swoje
dlaczego jest tak
ułomny i grzeszny
i tak mało do Ciebie podobny.
Dobrze wpisującym się w to zgorszenie człowiekiem i nader ważnym składnikiem konstrukcji lirycznych Gąsiora jest - wojna. Wspominany temat to swoiste cierpienie egzystencjalne, powtarzane i na nowo odczuwane: Kolejna książka o holocauście ... to się wydarzyło kiedy byłem dzieckiem [...] czy Lecz dobrze że nie będzie pamiętać wojny. Apokaliptyczna wizja współczesnego człowieka zostaje jednak skontrastowana z pięknem świata. Wciąż twórcy towarzyszy nostalgia i zachwyt. Malarski zachwyt nad cudem natury: Latem w Santoku chmury Pissara nad polami
zboża dojrzałe
nurzają się w słońcu
jak w obrazach van Gogha
rzeka skrzy się barwami Sisleya
daremnie wypatruję cezannowskie
kąpiące się panny.
Wciąż młody duchem poeta, mimo szóstego krzyżyka w jego kalendarzu, wciąż potrafi się zadziwić tym co zwyczajne, a jednak tak piękne. Fascynują go żywioły wody i ognia, pokazane jednak zawsze przez pryzmat ludzkich uczuć, bo deszcz jest po to by nie móc odgadnąć kiedy ludzie płaczą, a woda to łzy, które głównie z bólu. Kilka końcowych wierszy w tomie liczącym ich pełną setkę, stanowi autoportretowe wyznanie. Prezentację siebie, bez zbędnego kostiumu i maski. Z wiekiem
staję się bardziej
łakomy na życie
wciąż mi dnia mało
słońca zadumy piękna
bycia tu i tam
by czegoś doświadczyć
czegoś się nauczyć
i w duszy zatrzymać.
Nikt z czytających nie może się mylić, gdy odszyfruje, że wiersze tego poety są nader szczere i osobiste. Jego prośba najlepiej to obrazuje: A w przyszłym życiu
uczyń mnie panie ptakiem
bym mógł przemierzać
wody i lądy [...]
uczyń mnie Panie
zwykłym gąsiorkiem

Szczerze tom "Nie zasłaniaj mi słońca" - polecam!

Osobiste sprawy Adama Korzeniowskiego

Rzadko można wziąć do ręki świetny tomik, a jeszcze rzadziej zetknąć się ze zbiorem wierszy z czternastoletniego okresu twórczości. Tym bardziej, że autor nie jest przedstawicielem podtrzymywanego nadal "romantycznego" ideału poety w postaci neurastenicznego smarkacza o wybujałym ego. To człowiek dojrzały, który "hoduje dzikość swoich włosów", choć wiele w życiu już przeżył.
"Wiersze osobiste" ADAMA KORZENIOWSKIEGO są w pierwszym rzędzie próbą ukazania najważniejszych wydarzeń w dziejach jego duszy. Pytanie, czym są te wydarzenia? Czy rządzi nimi zwykły, linearny porządek czasowy, czy też jakiś odrębny, inny ład, wyznaczony osobistą wrażliwością? Gdy Korzeniowski otwiera tomik słowami:
"Właśnie kruszył się poranek
Gdy dwa białe łabędzie ze świstem przecięły szachownicę miasta
Czy były znakiem od Boga, czy tylko pomyliły bajki?",
to odczuwam po prostu zadowolenie i wiem, że podróż po następnych wierszach będzie zmaganiem się z odkrywaniem znaczeń. Kolejne utwory budują atmosferę krajobrazowości połączonej z szukaniem prawdy o życiu człowieka. "Gdy cicho śpiewa muszla i milczy kamień" (s.6) w tych słowach widać umiejętność autora w dobieraniu ładnych frazeologizmów, trafnych słów, by zobrazować klimat chwili. Ale nie jest owa estetyzacja najważniejszą. Liczy się "ja" autora, jego przemyślenia, jego osobowość. Nie dziwi więc tytuł "Wiersze osobiste", bo takimi one właśnie są. Twierdzeń w pierwszej osobie jest w tym tomiku wiele: "Ja w abstrakcyjne teorie nie wierzę" (s. 8), "chcę stanąć w pełnym mroku" (s. 6), "nie o to mi chodzi" (s. 9), "mógłbym opowiedzieć ci" (s. 13), "a teraz mówię kocham" (s.15). Prawie każdy wiersz zawiera myśl li tylko osobistą i to w tych wierszach urzeka. Wracając jeszcze do pytania o przedstawiane w treści wydarzenia, to każde z nich przybliża odbiorcy postać autora, który pokochał żonę, przeżył ciężką chorobę: "Dwa razy starłem z oczu oddech śmierci" (s.23), pożegnał teścia, ojca, przyjaciół, opuścił Wrocław. Poznajemy jego życie i to co kocha, a zwłaszcza przyrodę, o której pisze bardzo dużo. Motywem wielokrotnie powtarzanym są ptaki: "głos dzikich gęsi" (s.29), "stadko śnieżnobiałych gęsi" (s.13), "jak tego gołębia na poboczu drogi" (s.20) czy "sikorki na oknie" (s.30). Pan od przyrody kocha naturę. Z czułością i męskim zachwytem patrzy na nasz świat, ucząc tego szkolną młodzież.
Nie mogę ukryć przed czytelnikiem tego tekstu, że od ponad półtora roku znam osobiście Adama Korzeniowskiego (wspólna praca w jednej placówce szkolnej), i chyba nie przesadzę mówiąc, że w pewien sposób zaprzyjaźniliśmy się. Co jeszcze ciekawsze, to fakt, że autor zamieścił w omawianym tomiku wiersz skierowany do mojego ulubionego zagranicznego poety Walta Whitmana. I już za to choćby cenię sobie ten tomik. Zachęcając do czytania wierszy obu poetów, zakończę słowami tego sprzed ponad stu laty:
"Poeci, którzy nadejdziecie! Mówcy, śpiewacy, muzycy przyszłości![...]
Wam zostawiając trudy dowodu i definicji;
Tego co najważniejsze, oczekując od was" (Walt Whitman).

©

Jestem kobietą o rozumie kubusia puchatka...

Książka Teresy Borkowskiej pt. "Pamiętam"
jest - książką. Chcę podkreślić, że nie tomem poezji, a właśnie książką. Jest jedną z tych książek, którymi wydawcy zalewają nasz kraj, a w których czytelnik jest traktowany po macoszemu - jako nieoczytany, nie mający gustu poetyckiego "pożeracz słowa". Nie lubię takich książek. Oczywiście nie o moje upodobania tutaj chodzi, gdyż mam ocenić wiersze Borkowskiej obiektywnie. Zacznę więc od tego, że w momencie gdy więcej ludzi pisze niż czyta, autor powinien dążyć do pewnej indywidualizacji swojej wypowiedzi. Objawia się to przede wszystkim w poezji poprzez oryginalne metafory, charakterystyczną budowę, osobisty, nietuzinkowy sposób obrazowania. Tego w wierszach Borkowskiej nie ma. Za to jest banalne pisanie o duszy w kilku kolejnych wierszach (s. 10, 12, 13, 27) powiedziałam ci o mojej miłości prosto z duszy; pisanie o nadziei (s. 29,30,32), o sercu, zdradzie; jest bardzo proste, odkrywające wszystko podejście do tematu erotyki jak wąż wślizgujesz się we mnie miłosną pieszczotą/jak wulkan wybucham gorącą lawą wśród wilgotnych ud. Tak zwana kawa na ławę, a ty czytelniku wzruszaj się i nie czuj niesmaku. Owszem w książce występuje sporo nawiązań do mitologii, do archetypicznych mitów, do postaci Penelopy, Odysa, Tantala, Zeusa, Hery, Orfeusza, Eurydyki, Ariadny, Tezeusza, Dafne. Zamykającym te nawiązania są słowa wiersza: czytam starożytne mity i z jakiejkolwiek strony bym podeszła to jako żywo odnoszę porażające wrażenie/że bogowie i boginie herosi i nimfy harpie i inne indywidua to cali my. Jak najbardziej tak, przecież taka jest właśnie wymowa mitologii i tego uczy się dzieci w piątej klasie szkoły podstawowej. Czy trzeba aż dojrzałej kobiety, by tę prawdę zaakceptować? Chyba, że przyjmie się za prawdziwe słowa jakie (i tu jest jeden wielki plus dla autorki - umiejętność żartowania z samej siebie i podejście z dystansem - to wielki dar), padają w książce: dochodzę do wniosku że jednak jestem kobietą o rozumie kubusia puchatka/ być może pozostanę nią na zawsze. Od tego trzeba było rozpocząć. Czytelnik inaczej by do owej książki podszedł, wiedziałby że to zabawa, że konwencja odbioru tej książki jako poezji nie ma tutaj miejsca. Ale słowa te padają na końcu, gdy prawie trudno już dotrzeć do tego miejsca. Trudno po wielkim znudzeniu treścią. Zdecydowanie wiersz ostatni powinien być na stronie pierwszej. Wiele by czytelnikowi wyjaśnił:

dziwo mową dorosłego
zagaduję Bartusia
a ten mały brzdąc
patrząc na mnie poważnie
najzwyczajniej w świecie mówi
głupotki opowiadasz
co to są głupotki
pytam rozbawiona
głupotki to głupotki
i tyle
koniec międzypokoleniowej rozmowy
to dziecko otwiera mi oczywiście
czuję wstyd
Tekst bardzo wymowny. Nie umiem nic więcej na ten temat powiedzieć, za jednym wyjątkiem - wspaniałe ilustracje posiada ta książka. Wykonał je utalentowany grafik Bogusław Jagiełło.